سطح E1
سطح یک شامل برنامههای سبک و کمفشار شهری و طبیعتمحور، مانند شهرگردی، بازدید از جاذبههای فرهنگی و طبیعی، پارکگردی و پیادهروی در مسیرهای آسان است. هدف این برنامهها، تفریح، آشنایی با محیط و لذتبردن از فعالیت در فضای باز است. این برنامهها به تجربهٔ قبلی، آمادگی ورزشی ویژه یا مهارت فنی خاصی نیاز ندارند و برای افرادی مناسباند که توانایی معمول راهرفتن و همراهی با گروه را دارند. مسیرهای طبیعتگردی در این سطح معمولاً کوتاه، مشخص و آساناند و جهتیابی در آنها دشواری خاصی ندارد. ممکن است مسیر شامل شیبهای ملایم یا بخشهای کوتاهی با شیب بیشتر باشد، اما معمولاً فشار جسمانی قابلتوجهی ایجاد نمیکند. تجهیزات موردنیاز سادهاند و باید با نوع فعالیت و شرایط محیطی تناسب داشته باشند. شرکتکنندگان نیز با رعایت راهنماییهای سرپرست، اصول پایهٔ ایمنی و مسئولیتپذیری در قبال خود و وسایل شخصیشان میتوانند از تجربهای آسان و دلپذیر در شهر و طبیعت بهرهمند شوند.
سطح E2
این سطح شامل برنامههای پیادهروی و طبیعتگردی سبک است که در مقایسه با سطح یک، ممکن است به فعالیت بدنی بیشتر و پیمایش طولانیتری نیاز داشته باشند. این برنامهها برای افرادی مناسباند که از فعالیت بدنی لذت میبرند، میتوانند بخش قابلتوجهی از روز را پیادهروی کنند و بهدنبال فعالیتهای پرفشار نیستند. فعالیت بدنی منظم یا ورزش سبک پیش از سفر میتواند به آمادگی بهتر و بهرهمندی بیشتر از برنامه کمک کند. مسیرها ممکن است دارای شیب و ناهمواریهای متنوع باشند و در برخی بخشها به تلاش بیشتری نیاز داشته باشند. ازاینرو، آمادگی جسمانی متناسب با مدت پیمایش و همراه داشتن کفش و تجهیزات مناسب مسیر و شرایط محیطی اهمیت دارد. این برنامهها معمولاً به تجربهٔ تخصصی کوهپیمایی یا مهارت فنی ویژه نیاز ندارند. شرکتکنندگان باید بتوانند با رعایت راهنماییهای سرپرست و اصول پایهٔ ایمنی، در طول برنامه با گروه همراه بمانند و مسئولیت وسایل شخصی خود را بر عهده بگیرند.
سطح E3
این سطح برای افرادی مناسب است که از فعالیت بدنی منظم لذت میبرند و میخواهند مناطق طبیعی بکرتر و مسیرهای ماجراجویانهتری را تجربه کنند. برنامههای این سطح ممکن است شامل پیمایشهای چندساعته یا چندروزه، در یک یا چند روز متوالی، و حرکت در مسیرهایی با شیب و ناهمواریهای متنوع باشند. شرکتکنندگان باید بتوانند در بیشتر طول برنامه سرعت حرکتی مناسبی داشته باشند، انرژی خود را مدیریت کنند و پس از استراحتهای کوتاه به پیمایش ادامه دهند. آمادگی جسمانی متناسب با مدت و شرایط مسیر اهمیت دارد؛ زیرا ناهمواری زمین، شیب و تغییرات آبوهوا ممکن است سرعت حرکت را کاهش دهند و فشار فعالیت را افزایش دهند. همراه داشتن آب، خوراکی، کفش و پوشاک مناسب و مدیریت کولهپشتی سبک نیز از الزامات آمادگی برای این برنامههاست.
در برنامههای چندروزه، آشنایی با تجهیزات کمپ و توانایی برپایی چادر و آمادهسازی محل استقرار میتواند مفید باشد؛ میزان نیاز به این مهارتها به ساختار هر برنامه بستگی دارد. این سطح معمولاً به مهارت فنی تخصصی نیاز ندارد، اما آشنایی با اصول ایمنی در مسیرهای طبیعی، حرکت مطمئن روی زمینهای ناهموار و توانایی اجرای راهنماییهای سرپرست اهمیت دارد. از نظر روانی و رفتاری، شرکتکنندگان باید بتوانند خستگی متعارف را مدیریت کنند، محدودیتهای خود را بشناسند و در صورت بروز مشکل، آن را بهموقع به سرپرست اطلاع دهند. تمرین و آمادگی پیش از سفر و تجربهٔ قبلی در فعالیتهای مشابه میتوانند به حضور ایمنتر و بهرهمندی بیشتر از برنامه کمک کنند. در مجموع، ترکیب مدت پیمایش، ناهمواری مسیر و شرایط محیطی میتواند برنامههای این سطح را برای افراد کمتجربه چالشبرانگیز کند. آمادگی مناسب و توانایی همراهی مسئولانه با گروه، زمینهٔ حضور ایمنتر در این برنامهها را فراهم میکند.
سطح E4
این سطح برای افرادی مناسب است که آمادگی جسمانی متناسب و تجربهٔ عملی کافی در کوهپیمایی و فعالیتهای مشابه دارند. برنامههای این سطح ممکن است شامل پیمایشهای طولانی، صعود و فرودهای قابلتوجه و حرکت در مسیرهای شیبدار، سنگی یا ناهموار باشند. در برخی بخشها نیز ممکن است عبور از گذرگاههای سنگی یا حرکت خارج از مسیر مشخص ضرورت پیدا کند. شرکتکنندگان باید بتوانند یک روز کامل فعالیت را با احتساب توقفها و استراحتهای معمول برنامه پشت سر بگذارند و در مسیرهای متنوع، با اطمینان و تمرکز حرکت کنند. در برنامههای چندروزه، مدیریت انرژی و بازیابی نسبی توان میان روزهای فعالیت اهمیت دارد؛ بهویژه زمانی که چند روز پرفشار در کنار یکدیگر قرار میگیرند. آمادگی جسمانی متناسب با برنامه، گامبرداری مطمئن و توانایی سازگاری با تغییرات معمول آبوهوا از پیشنیازهای مهم این سطحاند. آمادگی تجهیزاتی نیز باید با ویژگیهای مسیر و شرایط محیطی تناسب داشته باشد. انتخاب کفش و پوشاک مناسب، همراه داشتن آب و خوراک کافی و توانایی مدیریت کولهپشتی و تجهیزات شخصی ضروری است. در برنامههایی که حمل تجهیزات و برپایی کمپ بر عهدهٔ شرکتکنندگان است، توانایی حمل وسایل و آمادهسازی محل استقرار نیز اهمیت دارد؛ میزان این نیازمندیها به ساختار هر برنامه بستگی دارد.
از نظر فنی، شرکتکنندگان باید با اصول پایهٔ ایمنی در کوهستان آشنا باشند، بتوانند شرایط مسیر را ارزیابی کنند و راهنماییهای سرپرست را بهدرستی اجرا کنند. برخی برنامهها ممکن است به استفاده از دست برای حفظ تعادل یا عبور از بخشهای سنگی نیاز داشته باشند، اما نیاز به مهارتهای فنی تخصصی به ماهیت هر برنامه بستگی دارد.
از نظر روانی و رفتاری، شناخت محدودیتهای فردی، مدیریت خستگی، حفظ تمرکز و اطلاعرسانی بهموقع دربارهٔ مشکلات اهمیت دارد. توانایی تصمیمگیری مسئولانه، همکاری با گروه و رعایت اصول ایمنی نیز برای حضور در این برنامهها ضروری است. برنامههای سطح چهار ممکن است در ارتفاعات بالاتر از ۴۰۰۰ متر نیز اجرا شوند. در این شرایط، ارتفاع و مدت حضور در آن، در کنار مدت و شدت فعالیت، ویژگیهای مسیر و سایر شرایط محیطی، در ارزیابی دشواری برنامه لحاظ میشوند. بااینحال، ارتفاع بهتنهایی تعیینکنندهٔ سطح برنامه نیست.
سطح E5
این سطح برای افرادی مناسب است که از آمادگی جسمانی بالا، تجربهٔ مرتبط و توانایی مدیریت فعالیتهای طولانی و پرفشار برخوردارند. برنامههای این سطح ممکن است شامل صعود و فرودهای قابلتوجه، پیمایشهای سنگین یا چند روز فعالیت دشوار در کوهستان باشند. حفظ توان و تمرکز در طول فعالیت، مدیریت انرژی و بازیابی نسبی توان میان روزهای پرفشار از نیازمندیهای مهم این سطح است. شرکت در این برنامهها به تمرین و آمادگی متناسب پیش از سفر نیاز دارد. تجربهٔ قبلی در برنامههای مشابه، بهویژه در شرایطی با فشار جسمانی زیاد، سرمای کوهستان یا ارتفاع بالا، میتواند به آمادگی بهتر کمک کند. مسیرها ممکن است شیبدار، سنگی و ناهموار یا دارای بخشهای در معرض پرتگاه باشند؛ حرکت در چنین مسیرهایی به گامبرداری مطمئن، تمرکز و ارزیابی پیوستهٔ شرایط نیاز دارد.
از نظر تجهیزاتی، شرکتکنندگان باید بتوانند آب، خوراک و تجهیزات موردنیاز را مدیریت کنند و کفش، پوشاک و کولهپشتی خود را با ویژگیهای مسیر و شرایط محیطی متناسب سازند. در برخی برنامهها، بهویژه روز صعود نهایی، فعالیت ممکن است از نیمهشب آغاز شود و تا غروب ادامه یابد. چنین روزهایی به توانایی حفظ عملکرد در بازهای طولانی و مدیریت انرژی با فرصتهای محدود استراحت نیاز دارند. نیازهای فنی این سطح به ماهیت برنامه بستگی دارد. بعضی برنامهها عمدتاً به توان جسمانی، تجربه و حرکت مطمئن در مسیرهای دشوار نیاز دارند؛ برخی دیگر ممکن است مستلزم تجربهٔ پیشرفتهتر کوهنوردی و مهارت کار با طناب، کلنگ یا کرامپون باشند. مهارتها و پیشنیازهای فنی باید متناسب با شرایط هر برنامه مشخص شوند و تجربهٔ قبلی شرکتکنندگان با این نیازها تناسب داشته باشد.
از نظر روانی و رفتاری، شناخت محدودیتهای فردی، تشخیص نشانههای خستگی یا افت عملکرد، اطلاعرسانی بهموقع دربارهٔ مشکلات و همکاری مسئولانه با گروه اهمیت زیادی دارد. شرکتکنندگان باید بتوانند در شرایط پرفشار تمرکز خود را حفظ کنند، تصمیمهای مسئولانه بگیرند و در صورت نامناسب بودن شرایط، از ادامهٔ فعالیت یا صعود صرفنظر کنند. برنامههای این سطح ممکن است در ارتفاعات بالاتر از ۵۰۰۰ متر نیز اجرا شوند. در این شرایط، ارتفاع و مدت حضور در آن، در کنار شدت و مدت فعالیت، ویژگیهای مسیر و سایر عوامل محیطی، در ارزیابی دشواری برنامه لحاظ میشوند؛ بااینحال، ارتفاع بهتنهایی تعیینکنندهٔ سطح برنامه نیست.
سطح E6
این سطح برای افرادی مناسب است که آمادگی جسمانی بالا، تجربهٔ پیشرفته و مهارتهای لازم برای مواجهه با شرایط دشوار کوهستان را دارند. برنامههای این سطح ممکن است شامل مسیرهای خارج از راههای مشخص، شیبهای تند، گذرگاههای سنگی، بخشهای در معرض پرتگاه یا مسیرهای فنی برفی و یخی باشند. حرکت مطمئن در چنین شرایطی به تجربهٔ مرتبط، توانایی جهتیابی و ارزیابی پیوستهٔ مسیر و شرایط محیطی نیاز دارد. فعالیت روزانه در این برنامهها ممکن است بیش از ۱۲ ساعت طول بکشد و فرصت استراحت محدود باشد. در برنامههای چندروزه نیز ممکن است چند روز دشوار و پرفشار بهصورت متوالی اجرا شوند. شرکتکنندگان باید بتوانند انرژی و توان خود را مدیریت کنند، تمرکز خود را در طول فعالیت حفظ کنند و در شرایط پیشبینینشده تصمیمهای مسئولانه بگیرند. بسته به ماهیت برنامه، تسلط عملی بر مهارتهای فنی و استفاده از تجهیزاتی مانند طناب، کلنگ و کرامپون ممکن است ضروری باشد. پیشنیازهای فنی هر برنامه باید متناسب با مسیر و شرایط آن مشخص شوند. آمادگی جسمانی بالا بهتنهایی کافی نیست و تجربهٔ قبلی باید با نوع دشواریها و مهارتهای موردنیاز تناسب داشته باشد.
از نظر تجهیزاتی، انتخاب و استفادهٔ درست از تجهیزات فنی، کفش و پوشاک مناسب و مدیریت آب، خوراک و وسایل شخصی اهمیت دارد. توانایی شناخت محدودیتهای فردی، تشخیص خطرها و اطلاعرسانی بهموقع دربارهٔ خستگی، آسیب یا تغییر شرایط نیز از مسئولیتهای شرکتکنندگان است. از نظر روانی و رفتاری، حفظ تمرکز زیر فشار، ارزیابی واقعبینانهٔ خطر و هماهنگی با گروه اهمیت ویژهای دارد. شرکتکنندگان باید علاوه بر مراقبت از خود در شرایط اضطراری، توانایی خودامدادی و کمک به همتیمیها را در چارچوب آموزش و مهارت خود داشته باشند. آمادگی برای تغییر برنامه یا عقبنشینی در صورت نامناسب بودن شرایط نیز بخشی از تصمیمگیری مسئولانه در این سطح است.
در ارزیابی دشواری برنامههای سطح شش، مجموعهای از عوامل مانند مهارتهای فنی موردنیاز، مدت و شدت فعالیت، شرایط مسیر، سرما، ارتفاع و مدت حضور در آن در نظر گرفته میشوند. ترکیب این عوامل ممکن است خطرها و پیامدهای خطا را افزایش دهد؛ ازاینرو، حضور در این برنامهها به آمادگی جامع، تجربهٔ مرتبط و توانایی مدیریت مسئولانهٔ شرایط دشوار نیاز دارد.
سطح E7
این سطح بالاترین سطح دشواری در نظام درجهبندی اقلیم چهارم است. این سطح به برنامههایی اختصاص دارد که ترکیبی استثنایی از فشار جسمانی، پیچیدگی فنی، شرایط محیطی سخت و خطرهای جدی دارند. صعودهای فنی دشوار، دیوارههای زمستانی و مسیرهای ترکیبی سنگی، برفی و یخی میتوانند از نمونههای این برنامهها باشند. این برنامهها ممکن است شامل فعالیتهای طولانی و پرفشار، صعود و فرودهای دشوار، سرمای شدید و فرصتهای محدود استراحت باشند. در برخی مسیرها، امکان تغییر مسیر یا عقبنشینی ایمن محدود است و تصمیمهای نادرست میتوانند پیامدهای جدی داشته باشند. ازاینرو، ارزیابی مداوم شرایط و تشخیص زمان مناسب برای ادامه، تغییر برنامه یا عقبنشینی اهمیت ویژهای دارد. شرکت در این برنامهها به آمادگی جسمانی بسیار بالا، تجربهٔ عمیق و مرتبط با نوع صعود و تسلط بر مهارتهای فنی پیشرفته نیاز دارد. بسته به ماهیت برنامه، این مهارتها ممکن است شامل کار با طناب و ابزارهای فنی، حرکت در مسیرهای سنگی و یخی دشوار و اجرای روشهای خودامدادی و کمک به همتیمیها در شرایط اضطراری باشند.
آمادگی جسمانی بالا یا تجربهٔ عمومی کوهنوردی بهتنهایی برای حضور ایمن در این سطح کافی نیست؛ تجربه و مهارت فرد باید با دشواریها و خطرهای خاص برنامه تناسب داشته باشد. از نظر روانی و رفتاری، حفظ تمرکز در شرایط پرفشار، ارزیابی واقعبینانهٔ خطر، شناخت محدودیتهای خود و گروه و تصمیمگیری مستقل و مسئولانه اهمیت اساسی دارد. ارتباط مؤثر، هماهنگی تیمی و آمادگی برای صرفنظر کردن از صعود در شرایط نامناسب نیز از ویژگیهای مهم این سطحاند. در این برنامهها، اولویت دادن به ایمنی گروه بر ادامهٔ صعود یا رسیدن به هدف برنامه ضروری است.
در ارزیابی سطح هفت، مجموعهٔ نیازمندیهای جسمانی، فنی و روانی، شرایط محیطی و میزان خطر برنامه در کنار یکدیگر بررسی میشوند. ارتفاع زیاد، سرمای شدید، دشواری فنی یا طولانی بودن فعالیت ممکن است در تعیین سطح مؤثر باشند، اما هیچیک بهتنهایی معیار کافی نیستند. ملاک اصلی، ترکیب استثنایی دشواریها و میزان تجربه، مهارت و مسئولیتپذیری موردنیاز برای اجرای مسئولانهٔ برنامه است.
